Doanh nghiệp với báo chí: Kỳ vọng vào một lực lượng minh bạch và trong sáng

Bài này được viết nhân kỷ niệm 20 năm báo Diễn Đàn Doanh Nghiệp. Công ty của tôi, Le Media, là đối tác hợp tác với Diễn Đàn Doanh Nghiệp, xuất bản và kinh doanh tạp chí Doanh Nhân từ 2008. 

Tôi nhớ có một lần, báo Diễn Đàn Doanh Nghiệp và tạp chí Doanh Nhân, phối hợp với Câu lạc bộ CEO Việt Nam, tổ chức Diễn đàn doanh nghiệp với báo chí. Ở đó, doanh nghiệp thì yêu cầu báo chí “phải hiểu và thông cảm với chúng tôi”, vì báo chí chỉ cần đưa tin không thiện chí, hoặc không đúng lúc, có thể làm thiệt hại cho doanh nghiệp hàng chục tỉ đồng, thậm chí lâm vào nguy cơ phá sản. Ngược lại, báo chí đòi hỏi ở doanh nghiệp một sự cởi mở về thông tin, hợp tác với báo chí, với mục tiêu minh bạch hoá thông tin đối với bạn đọc.

photo

Điều nghịch lý là: báo chí cần khai thác tin tức của doanh nghiệp để phục vụ bạn đọc, đương nhiên, thông tin không phải lúc nào cũng là tích cực đối với doanh nghiệp; trong khi đó, báo chí lại sống dựa vào nguồn doanh thu quảng cáo của các doanh nghiệp, mà doanh nghiệp thì không thích các thông tin trái chiều, bất lợi cho mình. Doanh nghiệp cũng cần dựa vào báo chí để triển khai các chiến dịch truyền thông, xây dựng và bảo vệ thương hiệu của mình, nhưng đồng thời, lại có xu hướng né tránh báo chí khi sảy ra các xung đột thông tin bất lợi cho mình. Nghịch lý này, nếu không được giải quyết một cách đúng đắn, hài hoà và minh bạch, thì cả hai phía đều mất chỗ đứng của mình trong xã hội.

Tôi may mắn được đóng cả hai vai, vừa là nhà báo, vừa là doanh nhân, mà lại còn là nhà tư vấn truyền thông cho các doanh nghiệp, nên càng hiểu rõ hơn hết cái mâu thuẫn nội tại trong mối quan hệ giữa báo chí và doanh nghiệp, thứ mâu thuẫn, về bản chất, là động lực phát triển của công nghiệp truyền thông.

Là nhà báo, tôi đã từng nhìn thấy những cái sai của doanh nghiệp, mà vì lợi ích của bạn đọc, của xã hội, không thể không lên tiếng. Tôi chịu áp lực không những từ doanh nghiệp, mà còn từ bộ phận kinh doanh của toà báo, phải lựa chọn giữa quyền lợi của số đông nhân dân và quyền lợi của nhóm doanh nghiệp và bản thân toà báo. Đó là sự lựa chọn rất khó, và nó chỉ có lời giải nếu toà báo đặt lợi ích chung của đất nước, của nhân dân lên trên lợi ích của bản thân mình và khách hàng của mình.

Là doanh nhân và là nhà tư vấn truyền thông, tôi cũng từng bị áp lực từ các toà soạn, phải lựa chọn giữa việc cung cấp thông tin, hay là khoả lấp thông tin, vì lợi ích của riêng doanh nghiệp mình. Nhưng đồng thời, có những trường hợp chúng tôi phải đấu tranh với báo giới để bảo vệ sự thật và lợi ích chính đáng của doanh nghiệp. Những cuộc đấu tranh ấy có thể làm sứt mẻ mối quan hệ bền chặt mà chúng tôi dày công xây dựng với các cơ quan báo chí.

Tôi chưa nói đến những mối quan hệ đen, dù không phải phổ biến, giữa một vài nhà báo và doanh nghiệp, mà rất đáng buồn, bị phát hiện ngày càng nhiều trong những năm vừa qua. Những toan tính dùng báo chí để kiếm tiền doanh nghiệp, hoặc các doanh nghiệp trục lợi từ quan hệ với báo chí, không phải là hiếm.

Nói như vậy, có thể bạn đọc sẽ cho rằng mối quan hệ giữa báo chí và doanh nghiệp chủ yếu là những mâu thuẫn khó dung hoà. Đã từng có thời gian, báo chí và các chuyên gia truyền thông của doanh nghiệp được coi như ở hai bên chiến tuyến. Quan niệm này đẩy báo chí vào thế thụ động trong việc khai thác thông tin từ doanh nghiệp, nhưng đồng thời lại khiến các chuyên viên quan hệ công chúng doanh nghiệp trở thành xa cách với báo chí, thông tin trở thành một chiều và kém giá trị đối với bạn đọc. Mối quan hệ giữa doanh nghiệp với báo chí không còn là win-win nữa, mà là sự cầu cạnh, nhờ vả, vô hình trung đẩy quyền lợi bạn đọc xuống thấp hơn nữa.

Theo tôi, mối quan hệ này là sự mâu thuẫn biện chứng, là động lực thúc đẩy gia tăng giá trị của cả báo chí và doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp ưa thích việc thiết lập các mối quan hệ chặt chẽ với báo chí để nhờ cậy che dấu thông tin bất lợi cho mình. Nhưng, xét trên quan điểm truyền thông, điều này không mang lại giá trị bền vững cho doanh nghiệp, mà ngược lại, niềm tin của công chúng, của khách hàng sẽ suy giảm với mối nghi ngờ gia tăng. Tôi thường khuyên khách hàng của tôi hợp tác chặt chẽ với báo chí. Đôi khi, chính sự thừa nhận những thiếu sót của doanh nghiệp và sự hợp tác thay đổi, sửa chữa thiếu sót đó lại là điều xây dựng niềm tin tốt nhất. Hãng Toyota sẵn sàng thông báo trên báo chí về việc thu hồi sản phẩm bị lỗi, và như vậy, khách hàng của họ càng tin cậy hơn vào sự minh bạch và trách nhiệm của họ. Trong khi một công ty bất động sản lại che giấu thông tin hỏng hóc trong công trình của họ, chỉ càng làm cho tin tức bị rò rỉ nhanh hơn, gây tâm lý hoang mang và nghi ngại đối với khách hàng.

Và, khi báo chí đặt quyền lợi của đông đảo người tiêu dùng lên trên hết, luôn luôn tìm hiểu chân tướng thực sự của mọi sự việc, thì có thể nhất thời họ mất đi mối quan hệ với một doanh nghiệp, nhưng chính niềm tin của độc giả, của xã hội vào toà báo sẽ đưa doanh nghiệp quay trở lại.

Về lâu dài, doanh nghiệp sẽ kỳ vọng báo chí trở thành một lực lượng thông tin minh bạch nhất, trong sáng nhất, là nguồn tin chính xác nhất đối với bạn đọc. Nguyên tắc này sẽ là kim chỉ nam cho mọi mối quan hệ bền vững giữa báo chí và doanh nghiệp.

Ý kiển của bạn